Voordracht:Stilstaandwaterenverouderdvlees-9mrt07

Stilstaand water en verouderd vlees
Vrijdag 9 maart 2007
Primeurs in Première in het kader van 5-jarig jubileum van JansenJager, communicatietrajecten

Vroeger heetten organisaties als JansenJager, communicatietrajecten nog wel eens ‘PR-advies bureaus’. Later kwam de naam ‘spindoctor’ heel erg in zwang. Beide disciplines doen en deden hetzelfde: een bericht zo krachtig mogelijk van hier naar de overkant brengen, en met ‘de overkant’ bedoel ik dan de pers.
Maar JansenJager lijkt een volgende dimensie gekozen te hebben waarmee ‘communicatie’ een ‘traject’ gaat afleggen. Een netwerk van partijen wordt bij elkaar gebracht rondom een boodschap of een set boodschappen zodat zender en ontvanger deel worden van dezelfde boodschap. Dat is wat JansenJager doet. Dit jaar alweer 5 jaar.
Gelukkig zijn de middelen om te communiceren overvloediger aanwezig dan ooit. Camera’s, microfoons, fototoestellen en grote projectieschermen in overvloed. En wie heeft er tegenwoordig geen mobiele telefoon bij zich? En mag ik een gokje wagen: de helft van u heeft ook een blackberry. En we lezen allemaal dagelijks onze mail, maar ook internet, de krant en televisie gebruiken we als bronnen om onszelf op de hoogte te houden van het laatste nieuws. En als het moet, multi-tasken we er gewoon nog even een uitzending van BNR bij.

Communiceren doen we dus steeds meer, maar niet noodzakelijkerwijze beter. En tot mijn grote spijt constateer ik dat we het ook vooral veel te weinig en te eenzijdig doen tussen bedrijfsleven en overheid. Een gemiste kans voor alle betrokkenen.
Allereerst zien we een kabinet dat tot stand is gekomen zonder dat daarover naar de buitenwereld is gecommuniceerd. Dat bleek het informeren en formeren aanzienlijk te bespoedigen. Dat lijkt weer goed voor het land. Maar ja, dan noemt vervolgens FEM Magazine het hele Ministerie van Economische Zaken, toch de meest natuurlijke ‘link’ met het bedrijfsleven, nu al het ‘Ministerie voor Spek en Bonen’. Ik word van die benaming niet echt blij. Ik denk mevrouw Van der Hoeven zelf ook niet.
En dan het overheidsapparaat zelf. De regering heeft de volgende trouvaille voor ons. Er moet ernstig bezuinigd worden op de dertien departementen. Daarom is een veertiende secretaris-generaal aangesteld om het aantal ambtenaren terug te brengen. Kortom: twee stappen achteruit, en een vooruit.
De overheid gooit naar eigen zeggen het roer om: in plaats van een verticale verkokering kiest men voor een horizontale samenwerking tussen de departementen. Ambtenaren van het ene departement krijgen dus op deelonderwerpen zeggenschap over ambtenaren op andere departementen. En zo heeft straks bijna iedere ambtenaar twee bazen, een functionele en een hiërarchische. Dames en heren, ik voorspel u nog meer chaos dan voorheen binnen de departementen. De overheid heeft hiermee namelijk gekozen voor de matrixorganisatie!
Wij van het bedrijfsleven weten hoe ingewikkeld het is om te werken in een matrixorganisatie. Een goede matrixorganisatie functioneert pas optimaal bij een perfecte communicatie. En maar weinig organisaties slagen hier in. Laten we eerlijk zijn.
De overheid stapt daar nu willens en wetens in, onvoorbereid, zonder ervaring en zonder de hulp van het bedrijfsleven.
Hier wreekt zich een verschijnsel dat ik hand over hand zie toenemen. Overheid en bedrijfsleven raken steeds meer verwijderd van elkaar. Ik zal u zeggen wat ik bedoel en waarom ik mij daarover zorgen maak.
Weinig mensen uit het bedrijfsleven begrijpen nog wat de overheid bezielt. We zien de aanvankelijke woorden van de overheid ook niet duidelijk terug in het dagelijkse beleid. Het gevolg is dat nog maar weinig bedrijven zich er nog ECHT mee bemoeien. Je ziet al bijna niemand meer vanuit het bedrijfsleven de overstap naar de overheid maken. Sterker nog, ik weet dat sommigen het zelfs afraden.
Het bedrijfsleven lijkt zich afgewend te hebben van de politiek en van het openbaar bestuur.
Dat moet ook de overheid als een ernstig probleem onderkennen. Ik wil het zeker niet de fout van de overheid noemen, maar wel haar probleem. De overheid heeft de ervaring, de competenties en de mensen uit het bedrijfsleven nodig om haar doelstellingen te bereiken.
Ik zie, bij bedrijfsleven en overheid, goed werkende netwerken, maar beide netwerken hebben geen verbinding met elkaar, ze zijn niet op elkaar gericht, en staan steeds meer op zichzelf.
Mijn conclusie, dames en heren, is dan ook dat we hier als bedrijfsleven het initiatief moeten nemen om de dialoog te herstellen. We moeten onze diensten aanbieden, we moeten de overheid opzoeken. Wij hebben, dames en heren, voorwaar behoefte aan een grootschalig communicatietraject!
Ik noem u een aantal zaken waarop de communicatie zou moeten plaatsvinden:
1. Dit kabinet heeft een thema verzonnen voor de nieuwe regeerperiode. Ik zal niet zo flauw zijn om u te vragen of u het thema nog kent. Een thema is ook niet zo belangrijk. Een thema is een ‘slogan’, is een roep die vervliegt in de wind.
Vanuit onze ervaring met bedrijfsplannen weten we daarom hoe belangrijk de uitgeschreven missie en visie is, hoe belangrijk het concreet benoemen van taken en verantwoordelijkheden is en bovenal van de prestaties die je verwacht na een bepaalde periode. In ons jargon heet dat het MTP, en de ‘deliverables’, en bovenal ‘executie’.
Waarom gaan wij die ‘deliverables’ niet verzinnen en communiceren met de overheid? Wij zijn een belangrijke ‘stakeholder’, dus we hebben ook een belangrijk belang, en een belangrijke verantwoordelijkheid.
2. Ik voeg zelf meteen de daad bij het woord en bied, zonder dat ik er patent op vraag, een sterke ‘deliverable’ aan. Ik stel voor dat de regering tot doelstelling neemt een economische groei in Nederland na te streven die 2% ligt boven de groei van de wereldeconomie. Dat heet benchmarken, en er spreekt ambitie uit, zo legt ook een overheid zichzelf met en makkelijke regel de tucht van de markt op. Het lijkt me een geweldige doctrine. China en India weten precies hoe je met die doelstelling moet omgaan, dus de truc is bekend. En in Europa doen Finland en Ierland het ook al.
3. Dit kabinet heeft tien ministeriele projecten bedacht, die in de komende 100 dagen tot wasdom moeten komen. Ook hier moeten we de overheid dus te hulp schieten, want een project heeft een projectnaam nodig, maar ook een projectinhoud, en een projectplanning en al helemaal een duidelijk belegde projectverantwoordelijkheid.
4. Wat de overheid eigenlijk wil, is een cultuurverandering.
Dames en heren, mensen verander je niet. Cultuur verander je dus alleen maar door andere mensen op de bekende plekken te zetten, door de ramen open te zetten voor nieuw talent, door open te staan voor invloeden van buiten. Frisse lucht graag!
(scroll verder)

Daar zijn wij als bedrijfsleven ook niet zo goed in, althans niet altijd, en dat is ook een razend lastige klus. Maar we moeten die klus klaren want anders creëren we de geur van ‘stilstaand water en verouderd vlees’ in ons bedrijf, en een dergelijk bedrijf is lastig te redden.
Dames en heren, mijn bijdrage vandaag gaat over communicatie, over communicatietrajecten, het specialisme van dit jarige bureau JansenJager.
Mijn pleidooi is om de communicatie met de overheid weer actief ter hand te nemen. Met het weggooien van het ‘poldermodel’ lijken we opgehouden te zijn om van elkaar te willen leren. Dat is pas dom, en al helemaal van onszelf. Als we niets doen zal het leiden tot wat ik zojuist het ‘stilstaande water en het verouderde vlees’ heb genoemd. Het leidt tot vriendjespolitiek binnen de eigen kring, tot het beschermen van de eigen kaste, tot het wijzen met het vingertje naar de andere kant. Daar wordt niemand wijzer van.
De overheid creëert een toekomstig economisch bestel waarin bedrijven kunnen ondernemen, waarin mensen kunnen werken, waarin mobiliteit bestaat, waarin onderwijs bijdraagt tot innovatie, en waar economische groei duurzaam is zodat we dat wat we verdienen ook kunnen doorgeven aan onze kleinkinderen. En een land waarin buitenlandse bedrijven graag investeren omdat de economie er net een beetje meer groeit dan in andere landen, namelijk 2% meer dan de wereldeconomie. Die toekomst is ook onze verantwoordelijkheid.
Het thema waarvoor de regering gekozen heeft is “Samen Werken”. Dat moeten wij ons ook aantrekken en dus ligt er een prachtig communicatietraject op ons allen te wachten.
Mevrouw Van der Hoeven, u bent niet onze minister van ‘spek en bonen’, u bent onze minister van
Economische Zaken, u bent belangrijk voor het land en voor ons. Wij gaan u helpen!
Dan is Nederland pas echt tot grote dingen in staat!

© Rutger Koopmans
9 maart 2007