Ethics in Business - Rutger Koopmans

“Ethics in Business”

Onlangs mocht ik de “Ethics in Business” award in ontvangst nemen uit handen van Sri Sri Ravi Shankar, voorzitter van de International Association of Human Values.
Deze prijs is voor mij een erkenning en herkenning van het feit dat er, ook binnen het bedrijfsleven, behoefte bestaat aan het centraal stellen van menselijke waarden, naast de bedrijfseconomische waarden die voor ieder bedrijf een natuurlijk gegeven zijn.

Veel bedrijven onderkennen deze noodzaak gelukkig allang, en zij stellen bijvoorbeeld hun werknemers in staat om deel te nemen aan één van de initiatieven binnen het kader van Maatschappelijk Ondernemen. Sommige bedrijven hanteren ook hele duidelijke “business principles” die helder maken waar de onderneming voor wil staan en vaak nog duidelijker: waarvoor juist niet.

Ik ben ervan overtuigd dat het bedrijfseconomisch lonend is voor bedrijven om ethisch gedrag aan de dag te leggen. Het lijkt immers zeer aannemelijk dat bedrijven met een hoge ethische standaard een grotere continuïteit herbergen dan bedrijven met een hoge mate van een opportunistische, en wellicht veel minder ethische, instelling.

Nog belangrijker echter vind ik de constatering dat iedereen, óók een bedrijf, zijn reputatie maar één keer kan verliezen. En als je hem verliest, dan is het dát verlies dat iedereen zich jarenlang zal herinneren. Alle heldendaden die ervoor, en wellicht zelfs ook daarna worden gepleegd, raken in de vergetelheid. Dat is soms zuur voor hen die slachtoffer werden van schandaaltjes en schandalen, maar het is de bittere realiteit. U kent allen wel wat voorbeelden van wat ik hier bedoel.

Het is dan ook essentieel dat ethisch handelen stevig verankerd is in de bedrijfscultuur, het moet als het ware in het DNA van de medewerkers van de onderneming zitten. Dat is voor die medewerkers zeker óók essentieel, want uiteindelijk zijn zij het die de rekening van onethisch gedrag betalen. Een onderneming is per slot van rekening niets anders dan een verzameling van individuen. Een CEO of CFO die een scheve schaats rijdt, schaadt de reputatie van de onderneming, die dat nog lang nagedragen zal krijgen, maar die onderneming kan zich herstellen op den duur. De CEO of CFO vernietigt met zijn gedrag bovenal de reputatie van zichzelf, en dát komt nooit meer goed.

Kortom, je bedrijf kan prachtige “business principles” hebben, maar het komt als werknemer neer op jouw integriteit, jouw ethisch handelen, jouw invulling van die principes die schitteren op de corporate website van de onderneming.

Met name in de financiële wereld is integriteit en ethisch handelen van levensbelang, iedere rimpeling in de vijver kan daar leiden tot een vertrouwensbreuk rondom een financiële instelling. Wie “trusted advisor” wil zijn van zijn cliënten, zal het zich geen moment kunnen veroorloven om niet het vertrouwen te hebben. Dat te missen is een doodsteek voor de financiële instelling in kwestie. Ook daarvan kennen we de nodige voorbeelden.
Reputaties komen te voet, en gaan te paard, en dat kan hard gaan.

Het gaat bij integriteit en ethisch handelen altijd om keuzes, en die keuzes kunnen bedrijven nauwelijks maken, en dus komt het op individuen aan. Wie geld wil lenen aan mensen die zich eigenlijk geen krediet kunnen veroorloven, kan dat microfinanciering noemen. Als je het doet om de hypotheekproductie van de financiële instellingen te verhogen, en daarmee de bonuspool van velen binnen die financiële instelling et spekken, dan noem je het sub-prime mortgage lending. Ik vraag u mij te zeggen welk gedrag u in dit voorbeeld ethisch en integer vindt en welk niet.

Soms ligt het nog niet zo eenvoudig. Bedrijven als Enron, Ahold, Worldcom en Parmalat waren wijd en zijd zeer gerespecteerde ondernemingen. Hun CEO’s en CFO’s werden meer dan eens bewierookt, van grote prijzen voorzien, en mochten zich verheugen in het aanzien van velen, tot aan een zeer hoog niveau in de maatschappij. En toch werden het bedrijven die in een oeverloze diepte vielen. Blijkbaar is het nog niet zo eenvoudig om onder druk van succes de normen voor eerlijkheid, integriteit en ethiek strak te blijven hanteren.

Ook de discussie over beloningen in het bedrijfsleven is zo’n voorbeeld van een ethische discussie, doorspekt met individuele opvattingen over integriteit en ethiek. Deze opvattingen verschillen sterk van land tot land, van cultuur tot cultuur. De Nederlandse cultuur kenmerkt zich op dit vlak in sterke mate de overtuiging dat er gelijkheid moet doorklinken in de manier waarop we elkaar belonen. Ongelijkheden worden als onjuist ervaren. Geheel ten onrechte wordt dit als jaloezie bestempeld, dat is het geenszins. Het is een diepgeworteld geloof in het gelijke van de mens. Wie in loondienst is, wordt in de discussie gelijkgeschakeld met een ieder ander in loondienst, verschillen worden zorgvuldig tegen het licht gehouden en slechts als uitzonderingssituatie geduld. Ondertussen wordt niemand gelukkig van de verschillen en gaat het ook al helemaal niet beter met de bedrijven, terwijl de hitte van de beloningsdiscussie alleen maar toeneemt. Die kruik gaat barsten, voorspel ik u.

Ik vermoed dan ook dat bedrijven op grote schaal hun beloningssystematiek zullen aanpassen en op zoek zullen gaan naar hele andere vormen van belonen, van erkennen en herkennen, en daarbij hele andere dan de monetaire waarden centraal zullen stellen. Dit vermoeden is mede ingegeven door de opmars van oa de Indiase economie, en het feit dat over 15 jaar ca 50 miljoen mensen van Indiase afkomst de westerse arbeidsmarkt zal bereiken om hier de vacatures van een vergrijzende arbeidsbevolking op te vullen. Indiërs die vanuit hun cultuur met hele andere, oudere en rijkere, waarden naar ons toe zullen komen.

Zodoende gaat de 21e eeuw de eeuw worden van de
waarden, de menselijke waarden om precies te zijn. Dat vooruitzicht geeft mij moed en energie om op de ingeslagen weg door te gaan, en ik sta daarin bepaald niet alleen. Ik voel om me heen een groeiende behoefte aan eerlijkheid, integriteit, ethiek, authenticiteit. Mijn prijs, en in het bijzonder de reacties die ik van velen ontving, is daarvan een helder signaal.

Geen geld in de wereld kan daar tegenop!

9 december 2007
©R Koopmans