De barbaren moeten worden verslagen

De barbaren worden verslagen.

Als de zware tijden zich aandienen, wordt het kaf van het koren gescheiden. Oftewel de jongetjes worden gescheiden van de mannen. “When the going gets tough, the tough get going” zeggen ze in Amerika.
Ik herken dat wel. En dan hebben we het ergste volgens mij nog niet gehad. De recessie dient zich aan, en de donkere wolken die zich samenpakken boven de zonnige economische omstandigheden zoals we die de afgelopen 25 jaar gekend hebben, doen menigeen huiveren.
Het interessante van deze periode is niet het feit dat we een recessie krijgen, want recessies zijn historisch gezien van alle tijden. Het interessante is wél dat deze recessie veroorzaakt wordt door de bankencrisis. Dat maakt het wel spannend, want juist de banken hebben doorgaans de sleutel in handen om de economie weer een positieve stimulans te geven door kredieten te blijven verstrekken aan bedrijven die dat aankunnen.
In deze tijd zijn de banken zwak, en daardoor worden de bedrijven indirect verzwakt. De banken kunnen niet de oplossing aandragen totdat de bankenwereld weer helemaal ‘schoon’ is, banken elkaar weer vertrouwen en geld aan elkaar uitlenen. Dan kunnen ze er weer voor zorgen dat er voldoende liquiditeit (lucht) in het bankensysteem aanwezig is om te worden doorgesluisd naar de bedrijven die deze liquiditeit nodig hebben.
Dit zou een korte maar zeer hevige crisis kunnen worden. In 2009 zouden we heel hard geraakt kunnen worden door de crisis, maar in 2010 zullen we de eerste tekenen van herstel gaan zien. Als de middelgrote bedrijven straks weer wat lucht (liquiditeit) krijgen, zal het al snel beter gaan met de BV Nederland. Ik noem dat altijd “de bedrijven zonder naam”, want ze worden niet breeduit gekend, en ook zeker niet altijd op waarde gerespecteerd en behandeld. Hun verhaal wordt niet breed uitgemeten in de pers. Hun managers ontvangen geen topbonussen, maar leveren wel topprestaties. Die bedrijven dus.
Het gaat wél slecht met de zgn ‘helden’ die in voorgaande jaren wél de voorpagina’s haalden, de bedrijven die zich lieten overladen met schuld door de private equity partijen. De zogenaamde toppers die hoge beloningspakketten moesten krijgen om de strakke budgetten te halen. De budgetten die er weer voor zorgden dat er ‘waarde’ voor de aandeelhouders werd gecreëerd, althans zo luidde de theorie.
Ik ken die theorie al vanaf 1987 vanuit Amerika, waar ik toen studeerde. Het klassieke voorbeeld was het bedrijf RJR Nabisco, een slaperig concern dat ‘overvallen’ werd door een private equity bedrijf. Hetzelfde bedrijf overigens dat 30 jaar later Vendex zou inpikken. Er werd een film over dat hele gebeuren rondom Nabisco gemaakt, toepasselijk voorzien van de titel “Barbarians at the Gate”. Iedereen was laaiend enthousiast, het werd een hype, zo kon iedereen rijk worden, dat we dat niet eerder bedacht hadden! De truc werd om zo veel mogelijk schuld te laden op een bedrijf, vergelijk het maar met de tophypotheek op uw huis. Met een klein beetje geld van uzelf en heel veel geld van de bank woont u in een heel erg duur huis, en omdat het huis alleen maar méér waard wordt, wordt u steeds rijker zonder dat u daarvoor meer geld op tafel hoeft te leggen. Is dat niet fantastisch?
Omdat er op dit moment geen banken meer zijn die dat soort transacties kunnen herfinancieren op de manier waarop ze vijf jaar geleden die transacties financierden, lopen veel bedrijven vast. Bovendien hebben die bedrijven zóveel schuld op hun nek, en hebben ze ingeteerd op al hun reserves, dat ze bij het minste en geringste zuchtje tegenwind omvallen. Dat is wat er nu gebeurt.
Ik heb in de afgelopen jaren transacties meegemaakt waarbij bedrijven verkocht werden aan private equity bedrijven voor onwaarschijnlijk hoge bedragen. Iedereen verdiende zich kleurenblind, dus geen hond die protesteerde. Het belang van het bedrijf kwam op de laatste plaats. PCM was misschien wel het eerste voorbeeld waarbij ik ooit verzuchtte “we zijn gek geworden”. Enfin, leest u dat verhaal momenteel allemaal maar na in de krant. Maar zo is er ook NXP, en Wavin, en vele vele andere. Iedereen deed mee aan de hype, er werd toen heel veel geld mee verdiend, dus laat niemand klagen over de blaren die ze nu voelen.
Vele grote bedrijven, of afsplitsingen van bedrijven, of bedrijven met een lange historie en een beroemde merknaam, zijn daarmee ten prooi gevallen aan het spel van private equity, en zijn daardoor uitgehold en zullen de grootst mogelijke moeite hebben om de recessie te weerstaan. Dat is doodzonde voor de BV Nederland want dat waren ooit goede bedrijven. Zo werd Vendex ontdaan van al zijn reserves die een eeuw lang waren gekoesterd ter wille van de continuïteit van het concern, en nu zien we alleen nog maar rondspartelende onderdelen die snakken naar geld.
Maar er hebben zóveel mensen zóveel geld verdiend aan al die transacties, daar was op dat moment ook geen houden meer aan. Zolang we met zijn allen geloven dat een bedrijf waard is wat er door iemand voor wordt betaald, werken we met elkaar dat spel in de hand. Pas als we zeggen “handen af van het grootste industriële concern van Nederland” of “geen sprake van dat we de grootste en meest vooraanstaande bank van Nederland aan de hoogste bieder verkopen” stopt dat spel. De vraag is dus heel simpel hoeveel geld we over hebben voor onze eigen principes.
Het is slecht afgelopen met Nabisco, maar dát verhaal heeft nooit de voorpagina gehaald. ABNAMRO is gekocht door een consortium dat momenteel als een vis op het droge naar lucht (liquiditeit) snakt, en ABNAMRO zelf is het zielige slachtoffer daarvan. Stork is onder meer verpatst aan een bedrijf uit IJsland, als ik dat land noem hoef ik niets méér te zeggen. En Vendex? NXP? Wavin? De aandeelhouders mogen hun zakken vol hebben, maar “hun” bedrijven waar decennia lang voor ‘gezorgd’ is, zijn er bar slecht aan toe en bestaan straks misschien niet meer. Sommigen mogen daar hun schouders over ophalen en “jammer” zeggen, ik vind het méér dan jammer.
In barre tijden wordt het kaf van het koren gescheiden. Maar in barre tijden wordt óók duidelijk waarom er geen bal klopt van de theorie van de aandeelhouderswaarde. Tenminste, als je enige waarde toe mag kennen aan duurzaamheid, aan het werknemersbelang, aan het belang van toeleveranciers, en aan dat van de BV Nederland in zijn algemeenheid.
Barbaren zijn en blijven barbaren. Ze waren onder ons, en ze zijn altijd onder ons. Ik vind dat we er genadeloos mee moeten afrekenen, want ze hebben al veel te veel kapot gemaakt.

©Rutger Koopmans
081209